Ayarları doğrulayın
Anasayfa / Fakülteler / Tekel Monopol Piyasası ( İktisada Giriş Ünite 8 )

Tekel Monopol Piyasası ( İktisada Giriş Ünite 8 )

tekel monopol piyasası

    TEKEL MONOPOL PİYASASI

Bir endüstride (piyasada) tek firmanın bulunduğu piyasa biçimidir. Tekelcinin ürettiği ürün ya hiç ikamesi (alternatifi olmayan) üründür ya da yakın ikamesi olmayan maldır. Tekelcinin sattığı mal homojen bir mal olabileceği gibi, tekelci firma aynı endüstride bir dizi farklılaşmış mal da satabilir.

  Faklılaştırılmamış Mal: Aynı üretici tarafından üretilen bir malın farklı alıcılara farklı fiyatlarda veya kalitede satılmasıdır.

Bu özellik tam rekabet piyasasının homojen mal varsayımının da aksamasıdır.

    Tekel piyasasının tam rekabet piyasasından ayıran üç temel varsayımı vardır.

 1- Tek satıcının olması

  2- Tekelcinin yakın ikamesi olmayan bir malı satması

3- Başka firmaların piyasaya girişini engelleyen oldukça etkili kısıtların olmasıdır…

 Yasal Tekel: Devlet tarafından verilen imtiyazlarla belirli bir ürünün veya hizmetin üretilmesi işlemlerinin bir firmaya verilmesi, diğer firmaların aynı işi yapmasının engellenmesidir.

Piyasaya yeni firmaların girmesini engelleyen yasal engeller devlet tarafından belli firmalara verilen imtiyazlar, patentler ve lisanslardır.

Örneğin: Türkiye de posta hizmetlerini sunma yetkisi PTT’ ye verilmiştir.

Doğal Tekel: Bir endüstride ölçek ekonomilerinin sadece tek bir firmanın faaliyetini olanak sağlayacak nitelikte olması halinde ortaya çıkan tekeldir.

Örneğin: Elektrik, doğalgaz ve su hizmetleri ile telefon hizmetleri…

► Tekelci firma üretimini artırarak, fiyatı düşürebilir veya üretim miktarını azaltarak fiyatları arttırabilir. Tekelci firma, piyasa da faaliyette bulunan tek firma olduğu için, piyasanın arz yönünü tamamen kontrol edebilir. Buna karşılık fiyat ve üretimle ilgili kararını piyasa talebine göre belirlemek durumundadır.

► Tekelci firma, piyasada faaliyette bulunan tek firma olduğu için, tekelcinin talep eğrisi ile piyasa talep eğrisi aynıdır.

► Bir firma karını maksimize edebilmesi için marjinal maliyetin marjinal gelire eşit olduğu çıktı düzeyinde üretimde bulunmalıdır.

► Karı maksimum yapan üretim düzeyini, tekelcinin toplam geliri ile toplam maliyetlerini karşılaştırarak da bulabiliriz.

    Tam Rekabet Piyasası İle Tekel Piyasasının Karşılaştırılması

1- Tekel piyasasında, tam rekabet piyasasının aksine diğer firmaların piyasaya girişi engellendiği için ekonomik kar uzun dönem de söz konusudur.

  2- Tam rekabet piyasasında fiyat, marjinal gelir ve marjinal maliyet birbirine eşittir.( P= MR = MC ). Oysa tekelci denge noktasında, fiyat marjinal gelirden ve dolayısıyla marjinal maliyetten büyüktür. ( P > MR = MC )

3- Uzun dönemde, tam rekabet piyasası minimum ortalama maliyette faaliyette bulunur. Tekel piyasasında ise uzun dönemde bile minimum ortalama maliyette faaliyette bulunmaz.

  4- Tam rekabet piyasasında minimum ortalama maliyette üretim söz konusu olduğu için toplumun bütün kaynakları etkin olarak kullanılır. Buna karşın tekel piyasasında tam rekabet piyasasına göre üretim daha az ve daha pahalıdır. Bu nedenle tekel piyasası etkin olarak çalışmaz ve toplumun bazı kaynakları tam olarak kullanılmaz, atıl kalır…

Fiyat Farklılaştırması: Aynı malın tek üretici tarafından farklı alıcılara farklı fiyatlardan satılmasıdır.

Tekel de Fiyat Farklılaştırması üç şekilde yapılabilir. Bunlar tam fiyat faklılaştırması, ikinci derece ve üçüncü derece fiyat farklılaştırmasıdır.

A) Birinci derece, derece fiyat farlılaştırması da denilen tam fiyat farlılaşmasın da, tekelci ürettiği her birimi ayrı ayrı mümkün olan en yüksek fiyattan o malı almak isteyene satar. Bu fiyat farklılaşmasına bazen birimler arası farklılaştırma da denir.

Örneğin: Hava yolu şirketleri, iş adamları ve üst düzey şirket yöneticilerine diğer yolcularda farklı fiyatta bilet satarlar…

B) İkinci derece fiyat farklılaşmasında, tekelci belli bir miktar için tek fiyat, daha sonraki ek birimler için daha düşük fiyat belirler. Buna miktarlar arasında farlılaşma da denir.

Örneğin: Tekelci 100 birimi 100 TL’ den, ondan sonraki 200 birimi 900 TL’den satar ve bu şekilde devam ederse ikinci derece fiyat farklılaşması yapmış olur…

C) Üçüncü fiyat farklılaşmasına, alıcılar arasında farklılaşma da denir. Tekelci, farklı piyasalarda farklı fiyatlar uygulayarak üçüncü derece fiyat farlılaşması yapabileceği gibi aynı alıcı kütlesi içerisinde alıcıların farklı bölümlere ayırıp onlara farlı fiyat uygulayarak da üçüncü derecede fiyat farklılaşması yapabilir. Örneğin: Bir doktor yaşlı müşterilerine daha az vizite ücreti alması…

    Fiyat Farklılaşmasının Koşulları

 1- Fiyat farklılaşmasının yapılabilmesi için, yalnızca tekel piyasasının ya da küçük bir firma grubu üyelerinin aynı fiyat politikalarını izlediği piyasaların söz konusu olmasıdır. Yani satıcının mutlaka belli ölçüde tekelci gücünün olmasıdır.

2- Malın bir piyasadan alınıp diğer piyasada satılmasının mümkün olmamasıdır.

3- Satıcının farklı talep esneklerine sahip tüketicileri belirleme olanağının olması gerekir.

    TEKELCİ REKABET

Adından da çağrıştırdığı gibi tekel ile tem rekabet piyasası arasında yer alır. Hem tekel hem de tam rekabet piyasasının bazı özelliklerini yansıtmasına rağmen, tekelci rekabet piyasasının, tam rekabet piyasasına daha yakın olduğu söylenebilir…

     Tekelci rekabet teorisi üç temel varsayıma dayanır.

1- Birbirinden bağımsız olarak hareket eden çok sayıda alıcı ve satıcının bulunması.

2- Farklı Satıcıların Ürünlerini Farklılaştırması: Ürün farklılaştırılması firmanın ürettiği malı ambalajlama, reklam, satış koşulları, mağazanın görünümü, kredi imkanları, satış elemanının etkileyiciliği gibi faktörlerle, diğer firmaların ürettiği mallardan farklıymış gibi göstermeye çalışmasıdır.

3- Piyasaya giriş ve piyasadan çıkışın nispeten kolay olması. Tekelci rekabet piyasasına örnek: Hazır giyim, sabun, deterjan piyasaları, benzin istasyonları…

    Tekelci Rekabet Piyasasında Kısa Dönem Dengesi

Tekelci, rekabetçi firmanın talep eğrisi, tekelci firmanın talep eğrisi ile karşılaştırıldığında, tekelci rekabetçi firmanın talep eğrisinin, tekelci firmanın talep eğrisine oranla daha esnek olduğu söylenebilir. Tekelci rekabet piyasasında da fiyat tekelde olduğu gibi, marjinal gelirden büyüktür. Bunun nedeni, tekelci rekabetçi firmanın ürününe olan talebin azalan eğime sahip olmasıdır. Yani, tekelci rekabetçi firma da, eğer daha fazla satmak istiyorsa ürünün fiyatını düşürmek zorundadır. Tüm piyasalarda olduğu gibi, tekelci rekabetçi firma karını marjinal maliyetin (MC), marjinal gelire (MR) eşit olduğu üretim düzeyinde maksimize eder.

  İktisada Giriş diğer üniteler ve ders notları için bkz.(İktisada Giriş Ünite 1, İktisada Giriş Ünite 2,İktisada Giriş Ünite 3, İktisada Giriş Ünite 4, İktisada Giriş Ünite 5, İktisada Giriş Ünite 6İktisada Giriş Ünite 7).

 

 

 

Hakkında Mehmet ERDOĞAN

Mustafa Kemal Üniversitesinde İktisat 2.sınıf öğrencisiyim.Sizlere yardımcı olma amaçlı kendimi iyi gördüğüm konularda içerikler hazırlayıp paylaşmak tayım.Daha önce farklı sitelerde ve mobil uygulamalarda içerikler paylaşırken şimdi sadece notdunyasi.com ile beraber çalışmaktayım. KPSSA,KPPSB,KPSS Önlisans,KPSS Ortaöğretim ve İİBF ders içerik ve notlarına benim yazılarımdan ulaşabilir siniz.Hayatta Başarılar...

İlginizi Çekebilir

maliyet-teorisi

Maliyet Teorisi

Maliyet Teorisi Açık Maliyet: Firmaların kullandıkları girdilere yaptıkları ödemelerden kaynaklanan faliyeti ifade eder. Aynı zamanda …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Wordpress Tema indir