Ayarları doğrulayın
Anasayfa / Fakülteler / Arz-Talep Uygulamaları ( İktisada Giriş Ünite 5 )

Arz-Talep Uygulamaları ( İktisada Giriş Ünite 5 )

 

ARZ-TALEP UYGULAMALARI

Devlet sosyal adaleti sağlamak amacıyla piyasa mekanizmasına müdahale ederek yönlendirici politikalar uygular. Başlıcaları;

    1- Fiyat (asgari ücret, kira kontrolleri, tarımsal destekleme fiyatları gibi) kontrolleri
    2- Miktar (kotalar gibi) kontrolleri
    3- Vergi uygulamalarıdır.

    1- DEVLETİN FİYATLARA MÜDAHALESİ

    Fiyat Kontrolleri: Devletin yasa ya da düzenlemelerle belirli mal ya da hizmetin fiyatını tespit etmesi veya sınırlama getirmesidir.

  1.  A) Taban Fiyat: Devletin mal ve hizmet arz edenleri korumak için piyasa da işlem görecek asgari fiyatı belirlemesidir.

    Örnek: Diyelim tütün piyasasında devlet müdahalesi olmadığı zaman tütün kilosu 5 TL ile satılmaktadır. Devlet bu fiyatı az görüp müdahale eder ve fiyatı 8 TL gibi bir taban fiyat belirlerse ortaya arz fazlalılığı çıkacaktır. Bu fazlalılığı devletin satın alıp stoklaması gerekmektedir. Ancak, 5 TL üzerindeki her fiyat arz fazlası oluşumuna neden olacaktır…

    Taban Fiyat Uygulamaları:

    1- Asgari Ücret Politikası: Devlet müdahalesinin olmadığı durumda, emek piyasasında denge, istihdam ve ücret düzeyi arz-talep koşullarına göre belirlenir. Devlet ücretler için minimum fiyat seviyesi belirler. Buda her taban uygulamasında olduğu gibi arz fazlası ( Kıtlık) yaratır. Emek piyasasındaki bu artık (iş gücü arzı fazlası) İşsizlik olarak tanımlanır.
► Asgari ücret politikasıyla ilgili olarak iki temel sonuç ortaya çıkmaktadır. Bu politikalar sonucu ücretlerin yükseltilmesi, hâlihazırda çalışan ücretli kesimin refah seviyesini arttırırken, yüksek ücretler nedeniyle iş bulamayanların ya da işini kaybedenlerin refah seviyesini düşürür…
    2- Tarımsal Destekleme Fiyatları: Tarımsal destekleme politikaları içerisinde en sık karşılaşılanı devletin kritik gördüğü bazı tarımsal ürünler (Çay, tütün, pamuk buğday gibi ülke ekonomisi için kritik) için destekleme fiyatı alımı belirlemesidir. Bu uygulama taban fiyat uygulaması olup, devletçe belirlenen bir fiyat düzeyinin altında piyasada işlem yapılmasını engellemektedir.

  1. B) Tavan Fiyat: Devletin tüketicileri korumak için piyasada işlem görülecek en yüksek fiyatı belirlemesidir…

► Uygulanması gereken maksimum fiyat eğer denge fiyatının altında belirlenmişse bir takım sorunlarla karşılaşılır. Bu sorunlardan ilki firmaların fiyatı düşük bulmalarından dolayı üretimi kısmaları ve bu mala ilişkin kıtlık veya talep fazlası yaşanmasıdır. Örneğin: Bu yıl fındık fiyatları belirleme konusu günlerce TV de haber aldı.

    Tavan Fiyat Uygulaması:

     Kira Kontrolleri: Devlet konut kiraları için tavan fiyat belirlemektedir. Piyasa için bu kira düzeyinin üzerinde bir kira belirlenmesi mümkün değildir. Dolayısıyla böyle bir uygulama talep edilen kiralık konut arttırmasına karşın, arz edilen konut miktarının azalmasına neden olacaktır ve arz –talep kanunlarına göre denge bozulacaktır.

    Tavan Fiyat Uygulamasında Ortaya Çıkacak Sorunlar

    1- Bağlayıcı bir tavan uygulamasıyla ortaya çıkan kıtlık, tayınlama sorununu gündeme getirecektir. Karne uygulamasına geçilecek ve sonuçta her tüketici belirli miktarda malı satın alabilecek…
    Tayınlama: Paylaşım sorununun piyasa mekanizmasının devreden çıkarılarak idari kararlarla çözümlenmesidir…
    2- Uygulamanın neden olduğu bir diğer sorun, özellikte gelişmekte olan ülkelerde karaborsa oluşmasını gündeme getirmesidir…
3- Bir başka sorun da bu fiyat düzeyinde maliyeti düşürmek için firmaların düşük kaliteye yönelmesidir…

     2) DEVLETİN MİKTAR KONTROLLERİ


     Kota: Genellikle üretimde ve ithalatta uygulanan miktar sınırlamalarıdır.

  1. A) Üretim Kotası: Arz edilen mal veya hizmet miktarını sınırlayarak, rekabet koşullarında oluşmuş piyasa fiyatını üreticilerin lehine arttırmaya dönük devlet politikasıdır. Örneğin: Bilindiği gibi afyon hem ilaç yapımında hammadde olarak kullanılmakta hem de uyuşturucu olarak kullanılabilmektedir. Uyuşturucu ile mücadele eden devlet ekim alanlarını sınırlar ve üretime miktar sınırlaması getirir. Miktar azalacağından denge miktarı da azalacaktır. Dolayısıyla denge fiyatı da artacaktır. Bu durum üreticilerin karını arttıracak ve diğer üreticilerin piyasaya girişini engelleyecektir. Ayrıca devletin belirlediği herhangi bir noktada dirsek oluşacaktır. Dirseğin oluştuğu bu noktada afyonun fiyatı ne kadar artarsa artsın arz dilen afyon miktarı arttırılamayacaktır…
  2. B) İthalat Kotası: Belli bir dönem boyunca ithal edilecek ürün miktarı ve değeri üzerine bir tavan koyulmasıdır…
    İthalat kotası koyan devlet bu kota sonucunda; fiyat yükselecek, arz artacak talep ise azalacaktır. Bu durumda ithalat azalacaktır. Tüketiciler hem daha az miktarda mal sahibi olacak hem de bu mal için daha yüksek bir fiyat ödemek zorunda kalacaktır…3- VERGİ UYGULAMALARIDevletler hem kamusal amaçları gerçekleştirmek için gerekli olan geliri sağlamak, hem de piyasada oluşan sonuçları etkilemek amacıyla, ülkede gerçekleştirilen ekonomik faaliyetleri vergilendirir.

    Spestif Vergiler (Miktar Vergiler): Ağırlık, uzunluk, adet, hacim gibi belirli bir maddi ölçüm üzerinden alınan vergilerdir…
   

    Örneğin: Benzin, mazot. Motorlu taşıt vergisi… gibi

    Ad Valorem Vergiler (Değer Vergiler): Belirli bir parasal değerin yüzdesi şeklinde alınan vergilerdir.

    Örneğin: Gelir vergileri, kurumlar vergileri, kişisel gelir vergileri… gibi

    Vergi Yansıması: Vergiyi ödeyen mükellefin, bunun bir kısmını veya tamamını fiyat mekanizması aracılığıyla diğer kişilere aktarmasıdır…

    Arz ve Talep Esnekliğinin Vergi Yansımasına Etkisi

   
    1- Talep esnekliğinin arz esnekliğine eşit olduğunda  Vergi eşit olarak üreticiye ve tüketiciye yansıtılacaktır.
   

    2- Talep esnekliğinin Arz esnekliğinden daha küçük olduğunda  Daha büyük kısmı üretici tarafından tüketiciye yansıtılacak.

    3- Talep esnekliğinin Arz esnekliğinden daha büyük olduğunda  Satış vergisinin daha büyük kısmını üretici yüklenecektir.

    4- Talebin fiyat esnekliği sıfır olduğunda  Üretici ödemekle yükümlü olduğu verginin tümünü tüketiciye yansıtacaktır.
   

    5- Talebin fiyat esnekliği sonsuz olduğunda Üretici verginin hiçbir kısmını tüketiciye yansıtamamaktadır. Tümü üreticiye…
   

    6- Arz esnekliği sonsuz olduğunda  Tüm vergi piyasa fiyatlarına yansıtılmakta ve verginin tüm yüklenicisi tüketici olmaktadır.

    Üretici ve Tüketici Rantı

    Toplam Rant: Bir malın alıcalar açısından toplam değeri ile bu malları üreten üreticilerin toplam maliyetleri arasındaki farktır.

    Tüketici Rantı: Tüketicinin bir mal için hazır olduğu fiyat ile gerçekte ödediği fiyat arasındaki farktır.
Denge fiyatının azalması tüketicinin rantını büyütecektir. Çünkü mevcut tüketiciler başlangıçtaki duruma göre daha az ödemede bulunurken, düşük fiyattan yeni tüketiciler de piyasaya girmiştir. Denge fiyatı arttığında tüketici rantı küçülecektir…

    Üretici Rantı: Üreticinin ürettiği malı satmaya hazır olduğu fiyat ile gerçekte satış yaptığı fiyat arasındaki farktır.

Denge fiyatının yükselmesi üretici rantını büyütür. Çünkü mevcut üreticiler, başlangıçtaki duruma göre daha fazla yüksek fiyattan mal satmaya olağanı yakalamışken, yeni oluşan yüksek fiyattan yeni üreticiler de piyasaya girmiştir. Denge fiyatının küçülmesi üretici rantını küçültecektir.

► Üretici ve tüketici rantlarından biri azalırsa diğeri artar. Biri artarsa diğeri de azalacaktır.

Aralarında ters orantı var…

Tüketici Ve Üretici Rantındaki Değişmeler: Tüketici rantı; piyasa denge fiyatı ile talep eğrisi arasındaki alan ile ifade edilmektedir. Üretici rantı; denge fiyatı ile arz eğrisi arasındaki alan ile ifade edilmektedir. Bu ikisinin toplamı ise toplam rantı vermektedir. Toplam rantta azalış refah kaybı anlamına gelmektedir. Piyasa da gerçekleşecek işlem hacmini, yani denge miktarını arttırmak toplam ranttın büyümesine neden olacak. Bu ise refah artması demektir.    

 

    İktisada Giriş diğer üniteler ve ders notları için bkz.(İktisada Giriş Ünite 1, İktisada Giriş Ünite 2,İktisada Giriş Ünite 3, İktisada Giriş Ünite 4, İktisada Giriş Ünite 6, İktisada Giriş Ünite 7, İktisada Giriş Ünite 8).

 

Hakkında Mehmet ERDOĞAN

Mustafa Kemal Üniversitesinde İktisat 2.sınıf öğrencisiyim.Sizlere yardımcı olma amaçlı kendimi iyi gördüğüm konularda içerikler hazırlayıp paylaşmak tayım.Daha önce farklı sitelerde ve mobil uygulamalarda içerikler paylaşırken şimdi sadece notdunyasi.com ile beraber çalışmaktayım. KPSSA,KPPSB,KPSS Önlisans,KPSS Ortaöğretim ve İİBF ders içerik ve notlarına benim yazılarımdan ulaşabilir siniz.Hayatta Başarılar...

İlginizi Çekebilir

maliyet-teorisi

Maliyet Teorisi

Maliyet Teorisi Açık Maliyet: Firmaların kullandıkları girdilere yaptıkları ödemelerden kaynaklanan faliyeti ifade eder. Aynı zamanda …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Wordpress Tema indir